13°C
Denizli HAVA DURUMU13°C Parçalı Bulutlu
BİZE ULAŞIN 0258 241 55 36

Kooperatif Türleri

- +

Kooperatif Türleri

Uluslararası Kooperatifler Birliği (ICA) tarafından 1995’te yapılmış olan ve Türkiye Kooperatifçilik Strateji Belgesinde de yer alan tanıma bakıldığında “KOOPERATİF ortak ekonomik, sosyal ve kültürel ihtiyaç ve istekleri müşterek sahip olunan ve demokratik olarak yönetilen bir işletme yoluyla karşılamak üzere gönüllü olarak bir araya gelen kişilerin oluşturduğu özerk bir teşkilattır” denilmektedir.

Bu tanımdan yola çıkarak ya öyle bir kooperatif kurulmalı ki, ortakların tüm ihtiyaç ve isteklerine yönelik hizmet sunsun veya birbirinden farklı hizmetler için ayrı birer kooperatif kurulmalıdır. Bunlardan ilki, çok amaçlı kooperatiflerin, ikincisi ise ihtisas kooperatiflerinin kurulması anlamına gelir ve her iki tercihin artıları ve eksileri vardır.

Türkiye’de, genel olarak, ikinci seçenek tercih edilmiş ve ihtisas kooperatiflerinin kurulması öne çıkmıştır.

Türkiye’de kooperatifler 3 farklı kıstasa göre sınıflandırmak mümkündür:

– Kuruluş yasalarına göre

– Yer aldıkları sektöre göre

– İlgili bakanlığa göre

Kuruluş Yasalarına Göre Kooperatifler

Yukarıda değinildiği üzere, Türkiye’de kooperatiflerin kuruluşunu ve işleyişini düzenleyen 3 yasa mevcuttur.

– 1581 sayılı yasa Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri ile ilgilidir.

– 4572 sayılı yasa ise Tarım Satış Kooperatifleri ve Birliklerine yöneliktir.

– 1163 sayılı Kooperatifler Yasası ise diğer tüm kooperatif türlerinin kurulması ve işleyişini düzenler ve diğer iki kooperatifler yasasının üstünde yer alır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

İlgili Bakanlığa Göre Kooperatifler

Türkiye’de kooperatifçilik ile ilgili olan 3 bakanlık mevcuttur. Bunlardan ana yetkili ve sorumlu olan bakanlık Gümrük ve Ticaret Bakanlığı (GTB)’dır. GTB içerisinde kooperatifçilikten sorumlu ve yetkili bir Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü (Koop-Gem) mevcuttur. Diğer iki bakanlık ise Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı (GTHB) ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (ÇŞB)’dır.

Kooperatiflerin %66 gibi büyük bir kısmı yapı kooperatifi olup ÇŞB gözetimindedir. GTB ve GTHB gözetiminde olan kooperatiflerin oranı ise sırasıyla %17 ve %16 dolayındadır. Kooperatif ortakları açısından bakıldığında, ortakların yaklaşık yarısının (%46) GTHB gözetimindeki kooperatiflerde olduğu görülmektedir. Diğer iki bakanlığın gözetimindeki kooperatiflerin payı yaklaşık eşit olup %26 seviyesindedir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sektöre Göre Kooperatifler

Çalışma konularına bakılarak kooperatifleri tarım sektörü, inşaat sektörü ve hizmet sektörü alanındaki kooperatifler şeklinde üç grupta incelemek mümkündür. Bir istisna olarak enerji üretim sektörü de hizmet sektörüne dahil edilerek incelendiğinde, inşaat sektörünün kooperatif sayısı bakımından üstünlüğünü koruduğu, buna karşılık tarım sektörünün ortak sayısı bakımından üstünlüğünü arttırdığı ortaya çıkmaktadır. Bunun nedeni, Tarım satış Kooperatifleri, Üretim ve Pazarlama Kooperatifleri, Yaş Meyve ve Sebze Kooperatifleri gibi tarımsal amaçlı kooperatiflerin GTB gözetiminde yer alıyor olmasıdır.

 

 

 

 

 

EnglishDeutschEspañolTürkçe